In 2005 is de voorzitter van het museum, Anton Verhagen, tijdens het uitvoeren van zijn werk gestuit op een deel van een waterbouwkundig kunstwerk. Na de archeologische dienst ingeschakeld te hebben, wordt duidelijk dat het hier gaat om een uitwateringssluis voor het poldergebied van Den Bosch. De oudste delen dateren mogelijk uit de zestiende eeuw. De sluis is in de oudste stukken benoemd als de Groote Empelsche sluis, waarvan niet bekend was dat deze nog bestond.
Locatie
De sluis ligt aan het einde van de Sluisweg in de wijk de Maaspoort, vlakbij de spoorlijn van ’s-Hertogenbosch naar Utrecht. Toen de spoorlijn in 1870 werd aangelegd, kwam er een nieuwe sluis onder het spoor, die inmiddels ook al weer zijn functie verloren heeft. De oude sluis lag vroeger in de dijk langs een watertje dat waarschijnlijk ooit is ontstaan bij een dijkdoorbraak. Op de dijk liep de oude weg van Den Bosch richting Utrecht. De sluis was met natuursteen overwelfd. Van de sluis staat het muurwerk aan weerskanten nog voor een groot deel overeind. Ook de geribbelde houten bodem is nog puntgaaf gebleven.
Sluisdeuren
Gietijzeren ringen markeren de draaipunten van twee sluisdeuren die er niet meer in zitten. Verder zijn er twee sleuven waarin men schotbalken kon laten zakken. De sluis was bedoeld voor de uitwatering van de sloten in de Polder van Empel en Meerwijk op de Dieze.
Als het peil in de polder te hoog werd, drukte het water de sluisdeuren vanzelf open. Een te hoog peil in de Maas en de Dieze drukte de deuren weer dicht zodat de polder relatief droog bleef. Met de sluis kon men ook water in de polder laten voor de verdediging van de stad. De mogelijkheid om schotbalken in te brengen hebben daarin een functie had.
Datering
Uit het baksteenformaat is af te leiden dat de oudste fase van begin zestiende eeuw dateert. In het Streekarchief Noordoost-Brabant blijkt dat de sluis is in elk geval in het jaar 1757 grondig is opgeknapt, voor 2000 gulden. Dat was een heel bedrag in die tijd. De Archeologische dienst vindt dat de sluis voor waterstad ‘s-Hertogenbosch zo bijzonder is dat het de moeite waard is haar als monument te behouden en in het landschap in te passen. De gemeente ’’s-Hertogenbosch onderzoekt of dit in de toekomst mogelijk is.
